Nhổ Răng Khi Niềng Có Làm Mặt Hóp Không?

 

Đây là một trong những nỗi lo phổ biến nhất trước khi niềng răng:

• Nhổ bốn răng có làm má hóp không?
• Môi có bị mỏng và lép vào không?
• Khuôn mặt có trông già hơn không?
• Sau này có hối hận vì đã nhổ răng không?

Câu trả lời là:

Nhổ răng khi niềng không tự động làm mặt hóp. Nhưng nếu răng cửa bị kéo lùi quá mức hoặc đặt sai độ nghiêng, môi có thể mất nâng đỡ và phần miệng trông phẳng hơn.

Ngược lại, ở người đang có:

• Răng cửa chìa.
• Môi nhô.
• Khó khép môi.
• Khuôn mặt lồi.

nhổ răng đúng chỉ định có thể làm mặt nghiêng cân đối hơn, chứ không phải hóp đi.

Điều quyết định không chỉ là có nhổ răng hay không.

Quan trọng hơn là:

• Nhổ răng nào?
• Khoảng nhổ được dùng để làm gì?
• Răng cửa được kéo lùi bao nhiêu?
• Độ nghiêng răng cửa được kiểm soát ra sao?
• Khuôn mặt ban đầu của bệnh nhân như thế nào?

“Mặt hóp” sau niềng nghĩa là gì?

Bệnh nhân thường dùng từ “mặt hóp” để mô tả nhiều thay đổi khác nhau:

• Hai má gầy hơn.
• Thái dương lõm hơn.
• Môi trên mất độ đầy.
• Vùng miệng bị lép vào.
• Rãnh mũi – má rõ hơn.
• Mũi hoặc cằm trông nổi bật hơn.
• Khuôn mặt có vẻ già hơn.

Những biểu hiện này không nhất thiết có cùng nguyên nhân.

Trong chỉnh nha, thay đổi thường liên quan rõ nhất đến:

• Vị trí môi trên và môi dưới.
• Độ nhô của vùng miệng.
• Góc giữa mũi và môi trên.
• Rãnh môi – cằm.
• Sự nâng đỡ môi của răng cửa.

Các nghiên cứu ba chiều về điều trị nhổ răng ghi nhận thay đổi mô mềm tập trung chủ yếu ở vùng môi và quanh miệng. Hình dạng thay đổi cũng không giống nhau ở mọi người mà phụ thuộc vào kiểu khuôn mặt trước điều trị.

Vì vậy, cần phân biệt:

Môi bớt nhô không đồng nghĩa toàn bộ khuôn mặt bị hóp.

Nhổ răng làm khuôn mặt thay đổi bằng cách nào?

Nhổ răng hàm nhỏ tạo ra khoảng trống trong cung răng.

Khoảng đó có thể được sử dụng để:

• Sắp đều răng chen chúc.
• Kéo răng cửa lùi.
• Sửa đường giữa.
• Điều chỉnh khớp cắn.
• Đưa các răng phía sau tiến lên.
• Phối hợp nhiều mục tiêu trên.

Nếu phần lớn khoảng được dùng để kéo răng cửa lùi:

• Răng cửa đi vào trong.
• Môi có thể lùi theo.
• Độ căng môi giảm.
• Khả năng khép môi có thể tốt hơn.
• Mặt nghiêng bớt lồi.

Các tổng quan hệ thống cho thấy điều trị nhổ răng thường làm môi trên và môi dưới lùi nhiều hơn so với điều trị không nhổ. Tuy nhiên, mức thay đổi trung bình giữa các nghiên cứu không lớn và phản ứng thực tế khác nhau đáng kể giữa từng bệnh nhân.

Nhổ răng vì thế không trực tiếp “hút mất” mô mềm của khuôn mặt.

Sự thay đổi chủ yếu đến từ việc:

Răng cửa và môi được đặt lại ở vị trí mới.

Nhổ răng có làm má và xương gò má co vào không?

Hiện chưa có bằng chứng tốt cho thấy nhổ răng hàm nhỏ trong chỉnh nha tự động làm xương gò má co lại hoặc khiến toàn bộ khuôn mặt “sụp xuống”.

Những thay đổi đo được sau điều trị thường tập trung ở phần dưới khuôn mặt, đặc biệt quanh môi. Các tổng quan về cảm nhận thẩm mỹ cũng không cho thấy điều trị nhổ bốn răng hàm nhỏ mặc nhiên tạo khuôn mặt xấu hoặc phẳng hơn điều trị không nhổ.

Nếu bệnh nhân thấy má hoặc thái dương hóp rõ trong thời gian niềng, cần đánh giá thêm những yếu tố không thuộc riêng việc nhổ răng, chẳng hạn:

• Thay đổi cân nặng.
• Chế độ ăn.
• Tuổi và quá trình thay đổi mô mềm.
• Ánh sáng và góc chụp.
• Mức độ hoạt động của cơ nhai.
• Cấu trúc khuôn mặt vốn có.

Không nên quy mọi thay đổi trên khuôn mặt cho bốn khoảng nhổ răng.

Khi nào nhổ răng có thể làm khuôn mặt đẹp hơn?

Nhổ răng thường được cân nhắc khi bệnh nhân có:

• Răng cửa chìa nhiều.
• Hai môi nhô.
• Khó khép môi tự nhiên.
• Cơ cằm phải gồng khi khép miệng.
• Chen chúc lớn.
• Răng cửa đã nằm quá gần giới hạn xương phía ngoài.
• Khuôn mặt lồi cần giảm độ nhô vùng miệng.

Trong những trường hợp này, nhổ răng tạo khoảng để:

• Làm đều răng mà không đẩy răng cửa ra ngoài thêm.
• Kéo răng cửa về vị trí phù hợp hơn.
• Giảm căng môi.
• Cải thiện khả năng khép môi.
• Làm mũi, môi và cằm cân đối hơn.

Tổng quan về cảm nhận thẩm mỹ cho thấy nhóm bệnh nhân có môi nhô và khuôn mặt lồi trước điều trị có thể nhận được lợi ích mô mềm từ phương án nhổ răng. Kết quả thẩm mỹ tổng thể không được chứng minh là kém hơn phương án không nhổ khi chỉ định phù hợp.

Khi nào có nguy cơ vùng miệng trông phẳng hoặc hóp hơn?

Nguy cơ tăng nếu bệnh nhân vốn đã có:

• Môi mỏng.
• Môi không nhô.
• Khuôn mặt thẳng hoặc hơi lõm.
• Mũi nổi bật.
• Cằm tương đối mạnh.
• Răng cửa trên lộ ít.
• Nụ cười thiếu độ đầy.
• Răng cửa đã cụp vào trong.

Nếu những bệnh nhân này tiếp tục được:

• Kéo răng cửa lùi nhiều.
• Làm mất torque răng cửa.
• Đóng khoảng bằng cách cụp thân răng.
• Làm lún răng cửa trên quá mức.

thì môi có thể mất nâng đỡ và phần miệng trông phẳng hơn.

Một nghiên cứu năm 2024 cho thấy phản ứng mô mềm sau nhổ răng khác nhau theo hình dạng mũi – môi – cằm ban đầu. Điều này củng cố nguyên tắc: cùng một kiểu nhổ và cùng mức di chuyển răng không thể tạo ra kết quả giống nhau trên mọi khuôn mặt.

Có phải kéo răng cửa càng nhiều thì mặt càng hóp?

Không có một công thức cố định.

Răng cửa lùi không đồng nghĩa môi sẽ lùi theo đúng cùng số milimét.

Phản ứng của môi còn phụ thuộc vào:

• Độ dày môi.
• Chiều dài môi.
• Trương lực cơ môi.
• Độ nhô ban đầu.
• Khả năng khép môi.
• Vị trí mũi và cằm.
• Độ nghiêng của răng cửa.
• Tuổi.
• Kiểu khuôn mặt.

Một nghiên cứu trên người trưởng thành điều trị nhổ răng cho thấy khả năng dự đoán môi phụ thuộc vào nhiều thông số ban đầu; không thể dùng một tỷ lệ răng – môi duy nhất cho tất cả bệnh nhân.

Do đó, bác sĩ không nên nói:

“Răng lùi 4 mm thì môi chắc chắn lùi 2 mm.”

Đó chỉ có thể là ước tính, không phải cam kết.

Khoảng nhổ răng có phải dùng hết để kéo răng cửa vào không?

Không.

Ví dụ, một bệnh nhân nhổ bốn răng có thể sử dụng khoảng để:

• Giải quyết phần lớn chen chúc.
• Sửa đường giữa.
• Điều chỉnh răng xoay.
• Cho răng hàm tiến lên.
• Chỉ kéo răng cửa lùi một phần.

Một bệnh nhân khác có răng và môi rất nhô có thể cần giữ răng hàm tương đối ổn định để sử dụng nhiều khoảng hơn cho việc kéo răng cửa.

Hai người cùng nhổ bốn răng nhưng khuôn mặt sau điều trị có thể thay đổi hoàn toàn khác nhau.

Đó là lý do phải phân biệt:

• Nhổ răng: tạo khoảng.
• Neo chặn: quyết định khoảng được phân chia ra sao.
• Cơ học kéo: quyết định thân và chân răng di chuyển thế nào.
• Điểm dừng: quyết định vị trí cuối cùng của răng cửa.

Torque răng cửa có liên quan gì đến mặt hóp?

Torque là cách bác sĩ kiểm soát độ nghiêng thân và chân răng theo chiều ngoài – trong.

Khi đóng khoảng, răng cửa có thể được di chuyển theo hai kiểu rất khác nhau.

Kéo lùi có kiểm soát

• Thân và chân răng được kiểm soát.
• Độ nghiêng răng cửa vẫn phù hợp.
• Môi bớt nhô nhưng vẫn được nâng đỡ.
• Nụ cười giữ được độ đầy.

Chỉ làm thân răng cụp vào

• Cạnh cắn đi vào trong.
• Chân răng chưa di chuyển tương ứng.
• Mặt ngoài răng quay khỏi hướng nhìn.
• Môi mất nâng đỡ.
• Răng cửa ít nổi bật.
• Nụ cười dễ bị phẳng.

Vì vậy:

Nguy cơ không chỉ nằm ở việc kéo răng cửa lùi bao nhiêu, mà còn ở cách răng cửa được kéo lùi.

Một ca nhổ răng có kiểm soát torque tốt có thể đẹp hơn rõ rệt so với một ca không nhổ nhưng phải đẩy răng cửa chìa ra ngoài để tạo khoảng.

Không nhổ răng có chắc chắn giữ được khuôn mặt đầy hơn không?

Không.

Khi răng chen chúc nhưng không nhổ, khoảng vẫn phải được tạo bằng một hoặc nhiều cách:

• Mở rộng cung răng.
• Đẩy răng cửa ra trước.
• Mài kẽ.
• Đưa răng sau ra xa.
• Dùng vít neo chặn.
• Phối hợp các phương pháp.

Nếu cố tránh nhổ bằng cách đẩy răng cửa ra trước quá nhiều:

• Răng có thể chìa hơn.
• Môi nhô hơn.
• Khó khép môi.
• Chân răng tiến gần giới hạn xương ngoài.
• Nướu có thể bị đặt vào vị trí bất lợi.

Tổng quan hệ thống năm 2024 cho thấy nhổ và không nhổ tạo ra những khác biệt trung bình về vị trí môi và độ rộng cung răng, nhưng không có phương án nào tốt nhất cho tất cả bệnh nhân. Quyết định cần được cá nhân hóa theo khuôn mặt, chen chúc, nha chu và vị trí răng cửa.

Không nhổ răng không phải lúc nào cũng là bảo tồn.

Nhổ răng cũng không phải lúc nào cũng là làm mất mô.

Nhổ răng có làm nụ cười hẹp hơn không?

Không thể kết luận chỉ dựa vào số lượng răng đã nhổ.

Nụ cười sau điều trị còn phụ thuộc vào:

• Hình dạng cung răng.
• Torque răng nanh và răng sau.
• Vị trí răng cửa.
• Cung cười.
• Độ rộng môi.
• Cách đóng khoảng.
• Vị trí cuối cùng của răng hàm.

Tổng quan hệ thống năm 2024 ghi nhận điều trị nhổ bốn răng hàm nhỏ có thể làm giảm một số số đo chiều rộng vùng răng hàm so với không nhổ. Tuy nhiên, bằng chứng không cho thấy điều đó tự động làm thẩm mỹ nụ cười kém hơn.

Một ca nhổ răng vẫn có thể tạo:

• Nụ cười rộng.
• Cung cười đẹp.
• Hành lang má hợp lý.
• Răng cửa nổi bật.

nếu hình dạng cung răng và torque được kiểm soát tốt.

Nhổ răng có làm tầng mặt dưới ngắn lại và khuôn mặt già hơn không?

Đây cũng là một lo lắng thường gặp.

Bằng chứng hiện nay không cho thấy nhổ bốn răng hàm nhỏ mặc nhiên làm giảm chiều cao khuôn mặt theo chiều đứng. Một tổng quan hệ thống và một nghiên cứu so sánh gần đây chỉ ghi nhận ảnh hưởng nhỏ hoặc không có khác biệt đáng kể về các thông số chiều đứng giữa nhóm nhổ và không nhổ.

Chiều cao tầng mặt dưới còn chịu ảnh hưởng của:

• Kiểu tăng trưởng.
• Vị trí hàm dưới.
• Mặt phẳng cắn.
• Cơ học làm trồi hoặc làm lún răng.
• Tuổi.
• Cấu trúc xương.

Không thể nhìn thấy bốn răng đã được nhổ rồi kết luận khuôn mặt sẽ bị “đóng sập”.

Làm thế nào để hạn chế nguy cơ mặt bị phẳng sau nhổ răng?

1. Đọc khuôn mặt trước khi nhìn vào khoảng chen chúc

Bác sĩ phải đánh giá:

• Môi đang nhô hay thiếu nâng đỡ.
• Khuôn mặt lồi, thẳng hay lõm.
• Mũi và cằm có nổi bật không.
• Bệnh nhân có khép môi tự nhiên không.
• Răng cửa trên đang lộ nhiều hay ít.

2. Xác định vị trí đích của răng cửa

Trước khi nhổ, bác sĩ cần biết:

• Răng cửa cần lùi bao nhiêu.
• Có cần dựng trục hay không.
• Torque cuối cùng là gì.
• Môi cần thay đổi đến mức nào.
• Khi nào phải dừng kéo.

3. Tính toán cách sử dụng khoảng

Không phải toàn bộ khoảng nhổ đều mặc định dùng để kéo răng cửa vào.

4. Kiểm soát torque

Không để răng cửa bị cụp chỉ vì cố đóng khoảng nhanh.

5. Theo dõi khuôn mặt trong quá trình điều trị

Cần ghi nhận định kỳ:

• Mặt thẳng.
• Mặt nghiêng.
• Góc 45 độ.
• Môi nghỉ.
• Nụ cười.
• Video nói và cười.

6. Không tháo mắc cài chỉ vì khoảng đã đóng

Bác sĩ còn phải kiểm tra:

• Vị trí răng cửa.
• Chân răng.
• Torque.
• Độ lộ răng.
• Cung cười.
• Khớp cắn.
• Sự nâng đỡ môi.

Triết lý Pitts nhìn nhận việc nhổ răng như thế nào?

Trong triết lý Pitts, bác sĩ không bắt đầu bằng câu hỏi:

“Ca này có chen chúc đủ để nhổ răng không?”

Câu hỏi đầu tiên phải là:

• Khuôn mặt cần thay đổi theo hướng nào?
• Môi cần giảm nhô hay bảo tồn độ đầy?
• Răng cửa đang nằm ở đâu?
• Răng cửa cần đến vị trí nào?
• Cung cười và độ lộ răng cần được bảo vệ ra sao?
• Nền xương và nha chu cho phép di chuyển đến đâu?

Trật tự là:

Khuôn mặt trước – nụ cười tiếp theo – răng sau cùng.

Pitts không phải triết lý “không nhổ răng”.

Cũng không phải triết lý kéo răng cửa lùi tối đa.

Nhổ hay không nhổ chỉ là phương tiện để đưa răng đến đúng điểm đến.

Một ca không nhổ nhưng làm răng cửa chìa quá mức không thể được xem là bảo tồn khuôn mặt.

Một ca nhổ răng giúp:

• Giảm căng môi.
• Khép môi tự nhiên.
• Giữ torque đẹp.
• Bảo vệ cung cười.
• Làm khuôn mặt cân đối hơn.

có thể là lựa chọn thẩm mỹ hợp lý hơn.

Những câu hỏi nên hỏi bác sĩ trước khi nhổ răng

1. Vì sao trường hợp của tôi cần nhổ răng?
2. Răng cửa hiện đang chìa hay cụp?
3. Khuôn mặt của tôi cần giảm nhô hay bảo tồn độ đầy?
4. Khoảng nhổ sẽ được sử dụng cho chen chúc hay kéo lùi?
5. Răng cửa dự kiến lùi bao nhiêu?
6. Môi trên và môi dưới có thể thay đổi như thế nào?
7. Bác sĩ sẽ kiểm soát torque răng cửa ra sao?
8. Có phương án không nhổ hợp lý không?
9. Nếu không nhổ, răng cửa có bị đẩy ra ngoài không?
10. Chân răng và nướu có đủ an toàn cho phương án không nhổ không?
11. Nụ cười và độ lộ răng cửa sẽ thay đổi thế nào?
12. Bác sĩ xác định điểm dừng kéo răng bằng cách nào?

Những hiểu lầm thường gặp

“Nhổ bốn răng chắc chắn làm mặt hóp”

Không đúng. Kết quả phụ thuộc vào khuôn mặt ban đầu và cách sử dụng khoảng.

“Nhổ răng sẽ làm xương gò má co vào”

Chưa có bằng chứng tốt cho kết luận này. Những thay đổi được ghi nhận chủ yếu nằm quanh môi và phần dưới khuôn mặt.

“Môi lùi nghĩa là khuôn mặt bị hỏng”

Không đúng. Với người có môi nhô, môi lùi vừa đủ có thể làm mặt nghiêng đẹp hơn.

“Không nhổ răng chắc chắn giữ được khuôn mặt”

Không đúng. Tránh nhổ bằng cách đẩy răng quá ngoài có thể làm môi nhô và gây bất lợi nha chu.

“Nhổ răng nào cũng tạo kết quả giống nhau”

Không đúng. Vị trí răng được nhổ, neo chặn và cách sử dụng khoảng đều ảnh hưởng đến kết quả.

“Đóng hết khoảng là điều trị đã hoàn thành”

Không đúng. Răng cửa có thể đã đóng khoảng nhưng vẫn cụp hoặc chưa đúng torque.

“Phần mềm có thể dự đoán chính xác khuôn mặt sau niềng”

Không hoàn toàn. Mô mềm của từng bệnh nhân đáp ứng khác nhau; mô phỏng chỉ mang tính ước tính.

Kết luận: Nhổ răng niềng có làm mặt hóp không?

Nhổ răng khi niềng không tự động làm mặt hóp.

Nhổ răng tạo khoảng. Khuôn mặt thay đổi như thế nào phụ thuộc vào:

1. Khuôn mặt ban đầu.
2. Độ dày và độ nhô của môi.
3. Vị trí răng cửa.
4. Lượng kéo lùi răng cửa.
5. Cách sử dụng khoảng nhổ.
6. Mức neo chặn.
7. Torque răng cửa.
8. Cung cười và độ lộ răng.
9. Tuổi và đáp ứng mô mềm.
10. Năng lực kiểm soát cơ học của bác sĩ.

Nhổ răng đúng chỉ định có thể:

• Giảm răng và môi nhô.
• Giúp khép môi tự nhiên.
• Làm mặt nghiêng cân đối hơn.
• Đưa răng về vùng xương an toàn.

Nguy cơ khuôn mặt bị phẳng tăng khi:

• Bệnh nhân vốn đã có môi mỏng và mặt thẳng.
• Răng cửa bị kéo lùi quá nhiều.
• Torque bị mất.
• Răng cửa bị cụp.
• Bác sĩ chỉ cố đóng khoảng mà không theo dõi khuôn mặt.

Có thể diễn đạt ngắn gọn:

Không phải chiếc răng được nhổ làm khuôn mặt hóp. Điều quyết định là răng cửa và môi được đưa đến vị trí nào sau khi khoảng nhổ được đóng.

Tại Nha Khoa Vàng, quyết định nhổ răng không được đưa ra chỉ từ mức chen chúc.

Bác sĩ phải đánh giá đồng thời:

• Khuôn mặt.
• Môi.
• Mũi và cằm.
• Độ lộ răng cửa.
• Cung cười.
• Torque.
• Nền xương.
• Mô nha chu.
• Mong muốn của bệnh nhân.

Mục tiêu không phải là nhổ hay giữ răng bằng mọi giá.

Mục tiêu là tạo ra một khuôn mặt và nụ cười:

• Bớt nhô khi cần.
• Không bị lép.
• Môi được nâng đỡ phù hợp.
• Răng cửa không chìa hoặc cụp quá mức.
• Cung cười vẫn trẻ trung.
• Răng nằm an toàn trong xương.
• Kết quả ổn định lâu dài.

Đó mới là cách trả lời đầy đủ cho câu hỏi nhổ răng niềng có làm mặt hóp không.

Tài liệu tham khảo

1. Konstantonis D, Vasileiou D, Papageorgiou SN, Eliades T. Soft tissue changes following extraction vs nonextraction orthodontic fixed appliance treatment: a systematic review and meta-analysis. European Journal of Oral Sciences. 2018;126(3):167–179.
2. Almurtadha RH, Alhammadi MS, Fayed MMS, Abou-El-Ezz A, Halboub E. Changes in soft tissue profile after orthodontic treatment with and without extraction: a systematic review and meta-analysis. Journal of Evidence-Based Dental Practice. 2018;18(3):193–202.
3. Iared W, da Silva EMK, Iared W, Macedo CR. Esthetic perception of changes in facial profile resulting from orthodontic treatment with extraction of premolars: a systematic review. Journal of the American Dental Association. 2017;148(1):9–16.
4. Moon SY, et al. Extraction versus nonextraction on soft-tissue profile change in patients with malocclusion: a systematic review and meta-analysis. BioMed Research International. 2021;2021:7751516.
5. Elias KG, Sivamurthy G, Bearn DR. Extraction vs nonextraction orthodontic treatment: a systematic review and meta-analysis. Angle Orthodontist. 2024;94(1):83–106.
6. Tanikawa C, Tan TJ, Takada K. Facial soft-tissue shape changes after fixed edgewise treatment with premolar extraction in individual artificial-intelligence-classified facial profile patterns. BMC Oral Health. 2024;24:740.
7. Albertini P, et al. Soft-tissue profile changes in adult patients treated with premolar extractions. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics. 2024. doi:10.1016/j.ajodo.2024.04.011.
8. Kouvelis G, Dritsas K, Doulis I, Kloukos D, Gkantidis N. Effect of orthodontic treatment with four premolar extractions compared with nonextraction treatment on the vertical dimension of the face: a systematic review. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics. 2018;154(2):175–187.

---